We hebben al genoeg op ons bord!

Het kabinet heeft recent de eerste 'weigergemeenten' onthuld die niet voldoen aan de spreidingswet. Dit roept de vraag op: welke redenen geven deze gemeenten zelf? Onderzoek toont aan dat slechts enkele gemeenten simpelweg weigeren, terwijl de meeste andere gemeenten alternatieve redenen aandragen voor hun tekortkomingen.

Een veelgehoorde reden is het gebrek aan geschikte locaties voor asielzoekerscentra. Veel gemeenten geven aan dat er binnen hun grenzen simpelweg geen plek is waar een azc kan worden gebouwd. Soms wordt een locatie wel aangedragen, maar wordt deze door het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) afgekeurd vanwege hoge kosten of andere eisen. Dit leidt er soms toe dat gemeenten een locatie voorstellen waarvan ze weten dat deze niet goedgekeurd zal worden, zodat ze kunnen zeggen dat ze hun best hebben gedaan.

De spreidingswet, die in 2024 werd ingevoerd, verplicht gemeenten om asielzoekers op te vangen op basis van hun inwonertal. Echter, veel gemeenten hebben aanvankelijk niets gedaan, in de hoop dat de wet zou verdwijnen. Toen het nieuwe kabinet besloot de wet wel uit te voeren, moesten gemeenten snel aan de slag, maar velen liepen tegen tijdgebrek aan voor het vinden van locaties en het regelen van vergunningen.

Sommige gemeenten zijn ook niet tevreden met het aantal asielzoekers dat hen is toegewezen. Den Haag en Geertruidenberg hebben zelfs juridische stappen ondernomen om het aantal te verlagen, maar hun argumenten werden door de rechter afgewezen. Andere gemeenten, zoals Alphen aan den Rijn, proberen op verschillende manieren het aantal toegewezen asielzoekers te verminderen, waaronder het overwegen van rechtszaken.

Daarnaast wijzen gemeenten erop dat ze al veel op hun bord hebben, zoals de opvang van Oekraïense vluchtelingen en arbeidsmigranten. Ze geven aan dat ze simpelweg niet in staat zijn om ook nog een azc te openen. Sommige gemeenten pleiten voor regionale samenwerking, maar zelden willen ze meer asielzoekers opvangen dan de wet voorschrijft. Nieuwe coalitieakkoorden tonen aan dat sommige gemeenten zelfs expliciet aangeven geen asielopvang te willen.

Tot slot is er de verwachting dat gemeenten binnenkort beter aan de nieuwe regels kunnen voldoen, omdat het aantal op te vangen asielzoekers in de toekomst zal dalen. Dit biedt gemeenten de kans om te claimen dat ze voldoen aan de spreidingswet, hoewel dit formeel niet het geval is.