Burgemeester in de knoop: wie krijgt de laatste barkruk?

Aan de ene kant hebben we de spreidingswet, die ervoor moet zorgen dat asielzoekers eerlijk over het land worden verdeeld. Aan de andere kant staan de nieuwe gemeentebesturen, die in hun coalitieakkoorden met grote letters opschrijven dat ze géén asielzoekers willen opvangen. En daar, precies daartussenin, staat de burgemeester met een flinke kater van de verwarring. VNG-voorzitter Sharon Dijksma maakt zich zorgen. "Burgemeesters en wethouders kunnen in een enorm akelige klem terechtkomen."

Neem bijvoorbeeld burgemeester Jack de Vries van Maassluis, die in een gewetensnood raakte toen hij het coalitieakkoord las. 'Nul asielzoekers', zo schreven Leefbaar Maassluys en de VVD. Maar De Vries vindt dat zijn gemeente zich aan de spreidingswet moet houden. En hij is niet alleen. In tientallen gemeenten zijn nieuwe coalities gevormd die letterlijk afspreken om helemaal geen asielzoekers op te vangen. Dat terwijl de ambtseed van burgemeesters hen verplicht om de wet te volgen.

Dijksma houdt de situatie nauwlettend in de gaten. Ze zegt dat de positie van burgemeesters en wethouders 'volstrekt helder' is. "Het woord 'wethouder' zegt het al: ze moeten zich aan de wet houden. Hoe kunnen we onze inwoners nog uitleggen dat zij zich wél aan de regels moeten houden als wij dat niet doen?" Commissaris van de Koning Wouter Kolff voegt daaraan toe dat burgemeesters de hoeders van de rechtsstaat zijn en erop toezien dat hun colleges zich aan de wet houden.

In Maassluis lijkt het conflict tussen de nieuwe coalitie en de burgemeester met een sisser af te lopen. De gemeenteraad heeft een motie aangenomen die stelt dat als de minister besluit dat er asielopvang moet komen, de gemeente dat zal uitvoeren. Maar de nieuwe coalitie blijft vasthouden aan nul asielzoekers. De Vries moet dus balanceren op de rand van de wet en de wensen van zijn nieuwe coalitie.

Dijksma vindt het prima als gemeenten onderling kijken naar welke opvang het beste past, maar waarschuwt dat als te veel gemeenten zich onttrekken aan hun verantwoordelijkheid, anderen in de problemen komen. Kolff merkt op dat het niet realistisch is om te zeggen dat er geen belasting meer betaald hoeft te worden, net zoals het niet realistisch is om te zeggen dat er nul asielzoekers komen. "Beslissingen leiden niet altijd tot gejuich," zegt hij, en dat is een boodschap die elke burgemeester in zijn achterhoofd moet houden.